วัดจริง ไม่ใช่ประมาณ
จัดรถส่งของ: ตัวเลขที่ควรรู้ก่อนวางแผน
เจ้าของรถถามบ่อยที่สุดว่ารถคันหนึ่งวิ่งได้กี่จุด คำตอบไม่ได้อยู่ที่จำนวนจุด อยู่ที่จุดพวกนั้นห่างกันแค่ไหน วันที่มี 402 จุด ถูกกว่าวันที่มี 10 จุด อยู่หกเท่าเมื่อคิดต่อจุด ตัวเลขข้างล่างนี้มาจากงานส่งของ 11 วัน ใน 7 จังหวัด คิดบนถนนจริง
1วัดจากอะไร
ชุดข้อมูลตัวอย่าง 11 วัน กระจายอยู่ใน 7 จังหวัด เชียงใหม่ ลำปาง เลย กระบี่ นครสวรรค์ ขอนแก่น วันเล็กสุดมี 10 จุด วันใหญ่สุดมี 402 จุด บางวันออกจากคลังเดียว บางวันมีสี่คลัง พิกัดเป็นพิกัดจริง และระยะทางทุกตัวในบทความนี้คิดจากถนนจริง ไม่ใช่เส้นตรง
รถที่ใช้คิดคือ รถ 4 ล้อ บรรทุก 1,500 กก. / 6 คิว เข้างานแปดโมง เลิกห้าโมงเย็น ลงของจุดละ 15 นาที ตรงนี้เราตั้งเอา เพราะข้อมูลบอกแต่ว่าของหนักเท่าไร ไม่ได้บอกว่าใช้รถอะไร ถ้ารถของคุณไม่ใช่แบบนี้ ตัวเลขทั้งบทความก็ขยับตามหมด
ค่าใช้จ่ายคิดสองก้อน ค่าวิ่งกิโลเมตรละ 8 บาท กับ ค่าเอารถออกวิ่งเพิ่มอีกคัน 2,000 บาท ไม่มีอย่างอื่นซ่อนอยู่ เลขไหนในบทความนี้ก็กดเครื่องคิดเลขตามได้
2ต้นทุนต่อจุดไม่ได้อยู่ที่จำนวนจุด อยู่ที่ระยะห่าง
ยิ่งจุดเยอะยิ่งถูก ฟังดูขัดความรู้สึก เหตุผลอยู่ในสองภาพข้างล่างนี้
ทั้ง 11 วันไปทางเดียวกันหมด วันที่จุดกระจายกว้าง ต้นทุนต่อจุดสูงขึ้น ส่วนจำนวนจุดกลับสวนทาง วันที่จุดเยอะกว่ามักจะถูกกว่าต่อจุด
| วัน | จุดส่ง | กระจาย (กม.) | รถ | จุด/คัน | กม./คัน | บาท/จุด |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 08-08 | 402 | 8.0 | 13 | 30.5 | 24.6 | 72 |
| 08-03 | 90 | 10.3 | 4 | 22.5 | 26.6 | 98 |
| 08-04 | 60 | 7.5 | 3 | 20.0 | 16.8 | 107 |
| 08-06 | 55 | 7.7 | 3 | 18.0 | 19.6 | 120 |
| 08-05 | 47 | 5.1 | 3 | 15.7 | 13.9 | 135 |
| 08-10 | 12 | 10.8 | 1 | 12.0 | 42.5 | 195 |
| 08-12 | 15 | 18.3 | 1 | 15.0 | 122.1 | 198 |
| 08-07 | 52 | 8.9 | 4 | 10.5 | 18.5 | 205 |
| 08-09 | 15 | 6.9 | 2 | 7.5 | 19.8 | 288 |
| 08-13 | 15 | 18.3 | 2 | 7.5 | 67.2 | 338 |
| 08-11 | 10 | 28.6 | 2 | 5.0 | 43.3 | 469 |
“กระจาย” คือระยะระหว่างจุดสองจุดที่ห่างกันที่สุดของวันนั้น เรียงจากถูกไปแพง
เรื่องนี้ตัดสินกันตอนรับออร์เดอร์ ไม่ใช่ตอนจัดรถ ถ้าจ่ายงานตามลำดับที่ลูกค้าโทรเข้ามา วันหนึ่งก็จะได้จุดที่อยู่คนละมุมจังหวัด ลองแบ่งโซนแล้วกำหนดวันส่งของแต่ละโซนไว้เลย งานที่แน่นอยู่ในอำเภอเดียวถูกกว่างานที่กระจายทั้งจังหวัดหลายเท่า และเป็นส่วนที่จัดเส้นทางเก่งแค่ไหนก็ตามไม่ทัน
3ระยะบนถนนยาวกว่าเส้นตรงราวครึ่งเท่า
ลูกค้าสองรายที่ดูบนแผนที่แล้วห่างกัน 3 กิโลเมตร รถต้องวิ่งจริงราว 4.5 กิโลเมตร อัตรานี้นิ่งกว่าที่คิด ทั้ง 11 วันได้ตัวเลขใกล้เคียงกันหมด
เวลากะค่าน้ำมันหรือกะเวลาถึง เอาระยะบนแผนที่คูณ 1.5 ไว้ก่อน ถ้ามีแม่น้ำ ทางรถไฟ หรือถนนเดินรถทางเดียวขวางอยู่ เผื่อถึงสองเท่า ที่ต้องระวังคือมันต่ำกว่าจริงทางเดียวเสมอ ไม่ใช่บางครั้งสูงบางครั้งต่ำ ประมาณค่าน้ำมันทั้งเดือนจากเส้นตรงจะขาดทุกเดือน
4จัดเองกับให้โปรแกรมจัด ต่างกันที่ระยะทาง ไม่ใช่จำนวนรถ
คนจัดด้วยตาส่วนใหญ่ไล่จุดที่ใกล้ที่สุดก่อน เติมรถไปเรื่อย ๆ จนหมดวัน เอาวิธีนั้นมาชนกับโปรแกรม บนงานวันเดียวกัน รถชุดเดียวกัน เวลาเท่ากัน
กดสลับสองวิธีบนแผนที่ได้ ซูมเข้าไปดูว่าเส้นวิ่งถนนไหนก็ได้ กดชื่อรถเพื่อซ่อนคันนั้นออกจากภาพ จะเห็นทางของคันที่เหลือชัดขึ้น
ที่ประหยัดได้คือน้ำมัน ไม่ใช่ค่ารถ รถยังใช้จำนวนเท่าเดิมทุกวัน 138 กิโลเมตรที่หายไป ที่กิโลเมตรละ 8 บาท คิดเป็นราว 1,100 บาท ในเก้าวัน ใครที่หวังว่าจัดเส้นทางแล้วจะปลดรถได้เลย ชุดข้อมูลนี้ไม่ได้บอกอย่างนั้น
วันที่ต่างกันน้อยสุดคือ 5% เป็นวันที่มี 12 จุด อยู่ใกล้กันหมด งานเล็กและแน่นแบบนั้น ไล่จุดใกล้ที่สุดก็ได้คำตอบที่ดีอยู่แล้ว วันที่ต่างกันมากสุดคือ 28% เป็นวันที่มีสี่คลัง พอมีหลายคลังให้เลือก การจัดด้วยตาจะเริ่มพลาด เพราะต้องตัดสินใจสองชั้นพร้อมกัน ว่าจุดนี้ควรออกจากคลังไหน และควรไปลำดับที่เท่าไร
คลังเดียว งานแน่นอยู่โซนเดียว คนที่ชำนาญเส้นทางนั้นจัดด้วยตาก็ใช้ได้ ที่ต้องคิดหนักคือหลายคลัง จุดกระจาย หรือรถหลายประเภทที่เข้าซอยได้ไม่เหมือนกัน งานแบบนั้นจัดดีขึ้นแล้วเห็นเงินจริง
5พักเที่ยงหนึ่งชั่วโมง วันที่งานแน่นต้องเพิ่มรถ
ใส่พักเที่ยงหนึ่งชั่วโมงเข้าไปให้รถทุกคัน ผลไม่ได้เฉลี่ยทั่วทุกวัน วันที่ยังมีที่ว่างก็รับไหว วันที่แน่นอยู่แล้วคือวันที่จ่าย (ตัวเลขข้างบนทั้งหมดคิดโดยไม่มีพักเที่ยง เพื่อให้เทียบกันได้ตรง ๆ)
- 9 วันจาก 11 วัน ใช้รถเท่าเดิม วันที่งานไม่แน่น ชั่วโมงที่หายไปยังมีที่ว่างรองรับ
- วัน 90 จุด ต้องเพิ่มจาก 4 คันเป็น 5 คัน จุดต่อคันลดจาก 22.5 เหลือ 18
- วัน 402 จุด ต้องเพิ่มจาก 13 คันเป็น 15 คัน จุดต่อคันลดจาก 30.5 เหลือ 26.4
วันที่งานแน่น หนึ่งชั่วโมงพักตีเป็นรถหนึ่งถึงสองคัน ราว 2,000 ถึง 4,000 บาท ประเด็นไม่ใช่ให้ตัดเวลาพัก แต่คือถ้าแผนไม่ได้กันเวลาพักไว้ รถก็จะกลับคลังช้ากว่าที่เขียนไว้ทุกวัน แล้วไม่มีใครรู้ว่าช้าเพราะอะไร
6รถเพิ่มหนึ่งคัน แลกกับวิ่งเพิ่ม 250 กิโลเมตร
ข้อนี้ไม่ได้มาจากการวัด มาจากต้นทุนสองก้อนที่ตั้งไว้ตอนต้น แต่เป็นเลขที่ใช้ตัดสินใจได้เลย
ใส่ต้นทุนของตัวเองแทนได้ รถหนึ่งคันต่อวัน รวมคนขับ ค่าเสื่อม ค่าเช่า สมมติวันละ 1,600 บาท น้ำมันกิโลเมตรละ 6 บาท เส้นแบ่งจะอยู่ที่ 267 กิโลเมตร เอาไว้ใช้ตอนลังเลว่าจะอัดสองคันให้เต็ม หรือปล่อยสามคันให้สบาย คำตอบมักเป็นอัดให้เต็ม บ่อยกว่าที่คนส่วนใหญ่เดา
ตัวเลขพวกนี้ใช้ไม่ได้กับอะไร
- เป็นข้อมูล 11 วัน ไม่ใช่งานสำรวจ กระจาย 7 จังหวัดจริง แต่ก็มาจากชุดเดียว อย่าเอา “15 จุดต่อคัน” ไปตั้งเป้าให้คนขับ ให้เอาวิธีคิดไปวัดกับงานตัวเอง
- ไม่มีวันไหนเป็นกรุงเทพ ทั้งหมดเป็นเมืองต่างจังหวัด รถติดในกรุงเทพจะดันจุดต่อคันลง และดันตัวคูณเส้นตรงขึ้น
- ยังไม่ได้คิดรถติด ระยะกับเวลามาจากความเร็วมาตรฐานของถนน ไม่ใช่สภาพจราจรตอนนั้น
- รถแบบเดียว เที่ยวเดียว ไม่มีห้องเย็น ไม่มีรถใหญ่ที่เข้าซอยไม่ได้ และไม่มีคันไหนกลับมาโหลดรอบสอง
- เทียบกับการจัดด้วยตาเฉพาะ 9 วันที่ไม่มีเวลานัดรับของ อีกสองวันมีจุดที่กำหนดช่วงเวลาไว้ วิธีไล่จุดใกล้สุดไม่สนใจเงื่อนไขนั้น เท่ากับกำลังแก้โจทย์ที่ง่ายกว่า เอามาเฉลี่ยรวมกันไม่ได้